Chiến lược Giao dịch Cặp

Các cặp cổ phiếu ngẫu nhiên thiếu mối quan hệ thống kê cần thiết cho hồi quy trung bình. Bạn cần các cổ phiếu có liên quan cơ bản (cùng ngành, kinh doanh tương tự) và được chứng minh thống kê là có quan hệ đồng liên kết. Không có điều này, chênh lệch có thể phân kỳ vĩnh viễn và không bao giờ hồi quy, gây thua lỗ.

Với cặp dựa trên cổ phiếu (theo hướng chỉ mua tại Việt Nam): tối thiểu khoảng 1-1,5 tỷ đồng để giao dịch 2-3 cặp với định cỡ vị thế hợp lý. Với cặp dựa trên hợp đồng tương lai chỉ số (VN30F/VN100F): khoảng 200-400 triệu đồng nhờ đòn bẩy (ký quỹ). Điều then chốt là có đủ vốn để đa dạng hóa qua nhiều cặp trong khi giữ rủi ro mỗi cặp ở mức 2% vốn.

Đây là rủi ro chính trong giao dịch cặp. Bạn có cắt lỗ tại Z = 3,5 - nếu chênh lệch mở rộng vượt mức này, thoát lệnh chấp nhận lỗ. Cũng nên điều tra vì sao chênh lệch phân kỳ - có thể là gãy cấu trúc (tin M&A, v.v.) nghĩa là cặp không còn hợp lệ.

Tại Việt Nam, bán khống cổ phiếu chưa khả dụng cho nhà đầu tư cá nhân (cơ chế SBL đang thí điểm 2026-2028). Do đó cặp chỉ với cổ phiếu hiện chỉ thực hiện được theo hướng 'chỉ mua' (luân chuyển giá trị tương đối: tăng tỷ trọng cổ phiếu định giá thấp, giảm/thoát cổ phiếu định giá cao). Để có một cặp trung lập hai chiều đầy đủ, hãy dùng hợp đồng tương lai chỉ số (VN30F/VN100F) vì chúng cho phép mở vị thế bán.

Nên theo dõi Z-score và tương quan hàng ngày. Rà soát sâu tình trạng đồng liên kết hàng tuần. Đặt cảnh báo cho Z-score tiến gần mục tiêu thoát (0,5) hoặc mức dừng (3,5). Giao dịch cặp không phải 'đặt rồi quên' - theo dõi tích cực là thiết yếu.

Tránh vào lệnh mới 3-5 ngày trước khi một trong hai cổ phiếu công bố kết quả. Với các vị thế hiện có, cân nhắc giảm quy mô hoặc siết chặt cắt lỗ. Kết quả có thể gây phân kỳ tạm thời rồi hồi quy, nhưng cũng có thể kích hoạt cắt lỗ. Một số nhà giao dịch đóng tất cả các cặp trong cao điểm mùa báo cáo.

Cổ phiếu: không có đáo hạn, giữ vô thời hạn; nhưng tại Việt Nam không thể bán khống cổ phiếu nên chỉ thực hiện được chân mua (chỉ mua). Hợp đồng tương lai chỉ số (VN30F/VN100F): đòn bẩy tích hợp, bán khống dễ, nhưng đáo hạn cần chuyển vị thế - đây là cách duy nhất để có cặp hai chiều. Quyền chọn: Việt Nam chưa có quyền chọn cổ phiếu niêm yết; chỉ có chứng quyền có bảo đảm (CW) mang tính quyền chọn mua, không dùng được cho chân bán. Chọn dựa trên thời gian giữ, vốn và mức độ thoải mái với phái sinh.

Điều tra nguyên nhân: tin riêng cổ phiếu (vấn đề pháp lý, thay đổi ban lãnh đạo) có thể là vĩnh viễn cho cổ phiếu đó. Nỗi sợ toàn thị trường gây phân kỳ thường là tạm thời. Nếu tương quan rơi dưới 0,60 trong hơn 2 tuần mà không có nguyên nhân tạm thời rõ ràng, hãy giả định quan hệ có thể đã đổ vỡ và thoát.

Chênh lệch tỷ lệ thường tốt hơn - nó chuẩn hóa cho các mức giá khác nhau và ổn định hơn theo thời gian. Chênh lệch giá hợp với cổ phiếu giá tương đồng. Chênh lệch điều chỉnh beta chính xác nhất cho phòng hộ đúng. Bắt đầu với chênh lệch tỷ lệ, nâng lên điều chỉnh beta để chính xác.

Tối ưu là 5-8 cặp để đa dạng hóa mà không quá phức tạp. Quá ít (1-2) = rủi ro tập trung. Quá nhiều (>10) = khó theo dõi và quản lý, lợi ích biên giảm dần. Đảm bảo đa dạng hóa ngành - tối đa 2 cặp từ cùng một ngành.

Tạo tất cả cặp trong ngành từ các cổ phiếu thanh khoản. Lọc tuần tự: tương quan > 0,70, đồng liên kết p < 0,10, chu kỳ bán rã 3-25 ngày, quan hệ ổn định. Xếp hạng các cặp còn lại theo điểm tổng hợp (độ mạnh đồng liên kết, chu kỳ bán rã, độ ổn định, thanh khoản). Kiểm định Walk-Forward. Chạy lại hàng quý.

Tất cả đều là phương pháp thống kê cổ điển, minh bạch và kiểm tra được - không phải mô hình học máy hộp đen. Để chọn cặp: điểm tổng hợp có trọng số cố định (giá trị p đồng liên kết, chu kỳ bán rã, độ ổn định tương quan, thanh khoản, profit factor lịch sử). Để xác nhận tính hồi quy trung bình: ước lượng quá trình Ornstein-Uhlenbeck và số mũ Hurst (< 0,5 xác nhận hồi quy trung bình). Để lọc tín hiệu vào lệnh: dải Bollinger trên chênh lệch, ngưỡng Z điều chỉnh theo chu kỳ bán rã, và quy tắc vận tốc Z-score (tránh vào khi chênh lệch còn phân kỳ). Để phòng hộ động: hồi quy cửa sổ trượt hoặc EWMA. Dùng các quy tắc này để lọc, không thay thế, logic cơ bản của cặp - và toàn bộ tuân theo chính sách nền tảng là không sử dụng trí tuệ nhân tạo/học máy.

Tính biến động (độ lệch chuẩn của lãi/lỗ hàng ngày) cho mỗi cặp. Trọng số = 1/Biến động, chuẩn hóa để tổng bằng 100%. Cặp biến động thấp hơn (ngân hàng) được nhiều vốn hơn, biến động cao hơn (thép) được ít hơn. Tái cân bằng hàng tháng. Điều này cân bằng đóng góp rủi ro giữa các cặp.

Theo dõi (bằng các ngưỡng quy tắc tất định): (1) Tương quan trung bình giữa các cổ phiếu trong rổ VN30 (cao = xu hướng), (2) Thước đo biến động thị trường, ví dụ độ biến động thực hiện của VN-Index (cao = rủi ro tăng), (3) Độ rộng thị trường (cực đoan = xu hướng, hỗn hợp = hồi quy trung bình). Kết hợp thành một điểm chế độ. Thích ứng phân bổ và ngưỡng theo chế độ.

Thực thi chân kém thanh khoản trước. Dùng thực thi thuật toán (TWAP/VWAP) cho quy mô lớn. Đặt lệnh giới hạn để bắt biên mua-bán. Theo dõi trượt giá và chi phí thực thi - nên < 20% lợi nhuận kỳ vọng. Với vị thế rất lớn, cân nhắc rải thực thi qua nhiều ngày. Lưu ý chân bán cổ phiếu chưa khả thi tại Việt Nam - chân bán thực hiện qua VN30F.