Giảm giá (Bearish) — tương đương với việc bán khống chỉ số
| Strategy Type | Tương đương Bán khống tài sản cơ sở — vị thế dựa trên ngang giá Quyền chọn Mua/Bán (Put-Call Parity). TẠI VIỆT NAM: chưa có options, nên hiện thực hóa bằng việc BÁN (Short) HĐTL chỉ số VN30/VN100 |
| Market Outlook | Giảm giá (Bearish) — tương đương với việc bán khống chỉ số |
| Risk Profile | Rủi ro tăng giá KHÔNG GIỚI HẠN (nghĩa vụ của vị thế bán quyền chọn mua / hoặc vị thế Short HĐTL khi chỉ số tăng) |
| Reward Profile | Lợi nhuận giảm giá lớn (vị thế mua quyền chọn bán / hoặc vị thế Short HĐTL khi chỉ số giảm) |
| Time Horizon | Linh hoạt — nhưng tại VN bị giới hạn bởi kỳ đáo hạn HĐTL (Thứ Năm tuần thứ 3 hằng tháng); cần tái tục (roll) khi gần đáo hạn |
| Capital Requirement | Ký quỹ ban đầu (IM) ~17% giá trị danh nghĩa HĐTL VN30 do VSDC quy định (CTCK thường yêu cầu ~18-20%). Ví dụ VN30 ở 1.900 điểm: 1 HĐ ~32 triệu VND ký quỹ |
| Best Used When | Cần vị thế bán khống có đòn bẩy và hiệu quả vốn; muốn phòng ngừa nhanh cho danh mục cổ phiếu VN30; ĐẶC BIỆT QUAN TRỌNG tại VN vì nhà đầu tư cá nhân KHÔNG được bán khống cổ phiếu cơ sở — phái sinh hai chiều là con đường duy nhất để thể hiện quan điểm giảm giá |
| Critical Market Structure | ⚠️ THỰC TẾ CẤU TRÚC THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM — ĐỌC TRƯỚC TIÊN • Việt Nam HIỆN CHƯA có thị trường quyền chọn (options) niêm yết trên cổ phiếu hay chỉ số. Phái sinh niêm yết của VN chỉ gồm: HĐTL chỉ số VN30, HĐTL chỉ số VN100 (mới) và HĐTL trái phiếu Chính phủ. • Chứng quyền có bảo đảm (CW) trên HOSE CHỈ LÀ chứng quyền MUA (call), kiểu châu Âu, và nhà đầu tư CHỈ được MUA — KHÔNG được phát hành/bán khống CW. Do đó KHÔNG thể dựng vị thế bán khống tổng hợp từ chứng quyền. • Nhà đầu tư cá nhân KHÔNG được bán khống cổ phiếu cơ sở. Cơ chế vay và cho vay chứng khoán (SBL), bán khống có kiểm soát và T+0 cho thị trường cơ sở dự kiến triển khai theo lộ trình 2026–2028, hiện chưa áp dụng. • => Vị thế Bán khống Tổng hợp ĐÚNG NGHĨA (Mua quyền chọn bán + BÁN quyền chọn mua cùng giá thực hiện) KHÔNG thể thực hiện trực tiếp tại VN. Công cụ tương đương khả thi DUY NHẤT để đạt độ nhạy delta -1,0 là BÁN (Short) HĐTL chỉ số VN30 (hoặc VN100). • Nội dung 'Bán khống tổng hợp' trong tài liệu này phục vụ: (1) nền tảng lý thuyết quyền chọn (ngang giá Mua/Bán) bắt buộc phải hiểu; (2) MÔ PHỎNG trong môi trường AlgoKing không dùng tiền thật; (3) sẵn sàng áp dụng khi VN ra mắt thị trường quyền chọn. Với giao dịch THẬT hôm nay, hãy đọc mọi hướng dẫn theo nghĩa 'BÁN HĐTL chỉ số VN30'. |
| Trading Hours | Phiên phái sinh HNX: ATO 8:45–9:00; khớp lệnh liên tục 9:00–11:30; nghỉ trưa 11:30–13:00; khớp lệnh liên tục 13:00–14:30; ATC 14:30–14:45 (giờ Việt Nam, ICT). HĐTL mở cửa sớm hơn thị trường cơ sở 15 phút. |
| Contract Specifications | 100.000 VND mỗi điểm chỉ số (1 HĐ VN30 ở 1.900 điểm = 190.000.000 VND giá trị danh nghĩa) • 0,1 điểm chỉ số (tương đương 10.000 VND/HĐ) • ±7% so với giá tham chiếu • Tương tự cấu trúc HĐTL chỉ số (mới từ cuối 2025; thanh khoản còn mỏng — VN30F vẫn là công cụ chính) • 1 hợp đồng • Việt Nam KHÔNG có khái niệm 'lot size' theo cổ phiếu cho phái sinh, và KHÔNG có HĐTL/quyền chọn trên từng cổ phiếu riêng lẻ. Mỗi vị thế bán khống tổng hợp ở đây tương đương BÁN (Short) một số lượng HĐTL chỉ số tương ứng với mức rủi ro mong muốn. |
| Expiry Schedule | 4 mã đồng thời: tháng hiện tại, tháng kế tiếp, và 2 tháng cuối của 2 quý gần nhất • Thứ Năm tuần thứ 3 của tháng đáo hạn (nếu trùng ngày nghỉ thì lùi về phiên liền trước) • Ngày làm việc kế tiếp sau ngày giao dịch cuối cùng • Khác với NIFTY/BANKNIFTY ở Ấn Độ — VN KHÔNG có HĐTL đáo hạn theo tuần. Chỉ có đáo hạn tháng/quý. |
| Settlement | Thanh toán bằng TIỀN MẶT (cash settlement) cho HĐTL chỉ số. Giá thanh toán cuối cùng = giá trị trung bình có trọng số của chỉ số VN30 trong 30 phút cuối của ngày giao dịch cuối cùng. Lãi/lỗ được đánh giá và thanh toán HẰNG NGÀY (mark-to-market) qua VSDC. |
| Tax Implications | Thuế thu nhập cá nhân 0,1% TRÊN MỖI LẦN giao dịch (cả khi MỞ và khi ĐÓNG vị thế) • Thuế TNCN = Giá trị chuyển nhượng từng lần × 0,1%, trong đó Giá trị chuyển nhượng = (Giá thanh toán HĐTL × Hệ số nhân × Số HĐ × Tỷ lệ ký quỹ ban đầu) / 2 • VN30 ở 1.900 điểm, 1 HĐ, IM 17%: Giá trị chuyển nhượng = 1.900 × 100.000 × 1 × 0,17 / 2 = 16.150.000 VND → Thuế = 16.150 VND mỗi lần (mở và đóng đều chịu) • CTCK/Sở GDCK khấu trừ và nộp thay tại nguồn — nhà đầu tư không phải tự kê khai cho từng giao dịch • Theo quy định hiện hành, KHOẢN LỖ từ HĐTL CHƯA được trừ khi tính thuế — thuế tính trên giá trị giao dịch chứ không trên lãi. Căn cứ: Thông tư 111/2013/TT-BTC và Công văn 11133/BTC-CST. • Đây KHÔNG phải STT của Ấn Độ. VN dùng thuế TNCN 0,1% với công thức giá trị danh nghĩa × tỷ lệ ký quỹ / 2 như trên. |
| Margin Notes | VSDC quy định IM tối thiểu ~17% giá trị danh nghĩa HĐTL VN30; CTCK thường cộng đệm lên ~18-20% • Đánh giá lãi/lỗ hằng ngày (mark-to-market). Lỗ phát sinh bị trừ trực tiếp khỏi tài sản ký quỹ — vị thế Short thua lỗ khi chỉ số TĂNG • Khi tỷ lệ sử dụng tài sản ký quỹ vượt ngưỡng cảnh báo (thường 80% → 90% → 100% theo quy định VSDC/CTCK), nhà đầu tư bị gọi ký quỹ (call margin); không bổ sung kịp có thể bị đóng vị thế bắt buộc • Áp dụng giới hạn số lượng vị thế (position limit) theo quy định của Sở/VSDC cho nhà đầu tư cá nhân và tổ chức • Vị thế BÁN (Short) HĐTL có rủi ro KHÔNG GIỚI HẠN khi chỉ số tăng. Đòn bẩy ~5 lần (IM ~17-20%) khuếch đại cả lãi lẫn lỗ — quản trị vị thế chặt là bắt buộc |
| Settlement Delivery Note | HĐTL chỉ số VN30/VN100 thanh toán bằng TIỀN MẶT — KHÔNG có giao nhận cổ phiếu vật chất. Vì vậy rủi ro 'giao hàng vật chất' kiểu quyền chọn cổ phiếu Ấn Độ KHÔNG tồn tại ở VN. Tuy nhiên rủi ro thực sự là: (a) lỗ không giới hạn của vị thế Short khi chỉ số tăng mạnh, và (b) phải tái tục (roll) trước Thứ Năm tuần thứ 3 nếu muốn duy trì vị thế. |
Về hồ sơ lãi/lỗ thì giống nhau — bạn lãi khi tài sản cơ sở giảm và lỗ khi nó tăng. Tuy nhiên bạn KHÔNG thực sự vay rồi bán cổ phiếu. LƯU Ý QUAN TRỌNG TẠI VIỆT NAM: nhà đầu tư cá nhân hiện CHƯA được bán khống cổ phiếu cơ sở (cơ chế vay/bán chứng khoán và T+0 còn trong lộ trình 2026–2028). Do đó cách DUY NHẤT để có vị thế giảm giá (short) trên thị trường niêm yết là BÁN (Short) HĐTL chỉ số VN30 — đây chính là 'bán khống tổng hợp' ở cấp chỉ số mà bạn có thể thực hiện.
Vì Việt Nam KHÔNG có thị trường quyền chọn (options) niêm yết — bạn không thể mua quyền chọn bán hay bán quyền chọn mua trên sàn. Khái niệm 'mua put có delta ≈ -0,5' chỉ mang tính lý thuyết/giáo dục và để mô phỏng trên AlgoKing, hoặc áp dụng khi giao dịch trên thị trường quốc tế có options. Tại Việt Nam, để đạt delta ≈ -1,0 (toàn bộ độ nhạy giảm giá) bạn BÁN HĐTL chỉ số VN30; HĐTL vốn dĩ đã có delta ≈ -1,0 khi Short, nhưng đi kèm rủi ro thua lỗ vô hạn nếu chỉ số tăng.
Nếu không nộp bổ sung ký quỹ kịp thời, CTCK sẽ cưỡng chế đóng vị thế của bạn — thường vào thời điểm bất lợi nhất. Vì vậy hãy: (1) Không dùng hết ký quỹ khả dụng, (2) Luôn duy trì đệm ký quỹ lớn, (3) Đặt cắt lỗ để đóng vị thế TRƯỚC khi chạm ngưỡng gọi ký quỹ. HĐTL VN30 được đánh giá lãi/lỗ hằng ngày (mark-to-market), nên thua lỗ bị trừ vào tài khoản mỗi ngày.
Có, bạn có thể giữ tới ngày đáo hạn của HĐTL. Tuy nhiên giữ qua đêm có rủi ro 'gap' (nhảy giá) — chỉ số có thể bật tăng mạnh khi mở cửa do tin tức, vượt qua mức cắt lỗ. Hãy dùng quy mô nhỏ hơn khi giữ qua đêm, thận trọng với cuối tuần và các sự kiện vĩ mô lớn. Lưu ý biên độ dao động HĐTL ±7% mỗi phiên.
Tình huống xấu nhất là chỉ số VN30 tăng mạnh (đảo chiều bất ngờ, dòng tiền lớn, tin tức tích cực) khi bạn đang giữ vị thế Short. Thua lỗ là VÔ HẠN — về lý thuyết có thể vượt cả số dư tài khoản vì HĐTL có đòn bẩy và được đánh giá lãi/lỗ hằng ngày. Đây chính là lý do cắt lỗ và kiểm soát quy mô vị thế là TUYỆT ĐỐI bắt buộc.
KHÔNG theo đúng cấu trúc quyền chọn (mua put + bán call), vì không có options niêm yết. Nhưng bạn đạt được CÙNG mục tiêu kinh tế — vị thế giảm giá delta ≈ -1,0 ở cấp chỉ số — bằng cách BÁN (Short) HĐTL chỉ số VN30. Hãy xem bài học này theo hai lớp: (1) hiểu bản chất khái niệm tổng hợp (lý thuyết ngang giá quyền chọn — put/call parity) để nền tảng vững và sẵn sàng khi thị trường options ra đời; (2) thực thi thực tế tại Việt Nam = Short HĐTL VN30.
Khác với người bán khống cổ phiếu thật (phải trả cổ tức cho bên cho vay), người Short HĐTL chỉ số KHÔNG trả cổ tức. Thay vào đó, kỳ vọng cổ tức của rổ VN30 đã được phản ánh vào giá lý thuyết (fair value) của HĐTL thông qua chênh lệch basis: HĐTL thường giao dịch thấp hơn chỉ số giao ngay một phần do yếu tố cổ tức và lãi suất. Khi vào lệnh, hãy ghi nhận basis hiện tại; basis sẽ hội tụ về 0 khi tới ngày đáo hạn.
Tại các thị trường có options, người ta mua thêm một quyền chọn mua OTM để 'chặn trần' lỗ. Ở VIỆT NAM KHÔNG có công cụ này vì không có options. Do đó cách kiểm soát rủi ro DUY NHẤT khi Short HĐTL VN30 là kỷ luật vận hành: (1) lệnh cắt lỗ bắt buộc, đặt ngay sau khi khớp; (2) giảm số HĐ để mỗi điểm chỉ số biến động ít tác động hơn; (3) tránh giữ qua sự kiện lớn; (4) duy trì đệm ký quỹ dày. Không có 'mức trần lỗ' tự động — kỷ luật của bạn chính là mức trần.
Để tái tục: (1) Đóng vị thế Short ở mã hiện tại (thường VN30F1M — tháng hiện tại). (2) Mở vị thế Short mới ở mã kế tiếp (tháng kế hoặc tháng quý). Nếu đang có lãi (chỉ số đã giảm), việc tái tục khóa một phần lợi nhuận và duy trì vị thế. Nếu đang lỗ, tái tục chỉ kéo dài thời gian chờ đúng hướng chứ KHÔNG giảm rủi ro. Nên quyết định tái tục 5–10 ngày trước Thứ Năm tuần thứ 3 (ngày giao dịch cuối).
Basis = Giá HĐTL − Chỉ số giao ngay. Basis chịu tác động của lãi suất, kỳ vọng cổ tức rổ VN30, cung–cầu phái sinh và tâm lý thị trường. Khi nhà đầu tư đua nhau Short, áp lực bán có thể đẩy HĐTL về trạng thái 'discount' sâu hơn so với chỉ số. Đây là chỉ báo cần theo dõi: vào Short khi basis đã âm sâu nghĩa là một phần kỳ vọng giảm giá đã được phản ánh, biên lợi nhuận còn lại có thể mỏng hơn.
HĐTL VN30 KHÔNG có hợp đồng tuần — chỉ có 4 mã: tháng hiện tại, tháng kế tiếp và 2 tháng cuối quý gần nhất. Mã tháng hiện tại (VN30F1M) thanh khoản cao nhất và chênh lệch giá mua/bán hẹp nhất — phù hợp cho phần lớn giao dịch theo hướng. Mã tháng xa cho thêm thời gian để luận điểm diễn ra nhưng thanh khoản mỏng hơn và basis biến động hơn. Với giao dịch giảm giá ngắn hạn, ưu tiên mã tháng hiện tại.
Vì không có options, kênh arbitrage chính tại Việt Nam là 'cash-and-carry' giữa HĐTL chỉ số và rổ cổ phiếu VN30 (qua ETF mô phỏng hoặc rổ cổ phiếu thành phần). Khi HĐTL giao dịch cao hơn giá trị hợp lý, định chế bán HĐTL và mua rổ cơ sở; khi HĐTL quá rẻ (discount sâu), họ mua HĐTL và bán rổ cơ sở (trong giới hạn cho phép). Hoạt động này giữ basis quanh giá trị hợp lý và hội tụ về 0 lúc đáo hạn. Hạn chế bán khống cổ phiếu cơ sở cho nhà đầu tư cá nhân khiến arbitrage chủ yếu nằm trong tay tổ chức/nhà tạo lập.
KHÔNG theo đúng nghĩa quyền chọn. Conversion cổ điển (Mua cổ phiếu + mua put + bán call = vị thế phi rủi ro hưởng lãi suất phi rủi ro) đòi hỏi thị trường options — vốn không tồn tại ở Việt Nam. Phiên bản tương đương khả dụng là arbitrage giữa HĐTL chỉ số và rổ cổ phiếu cơ sở/ETF như mô tả ở trên. Đây là điểm khác biệt cấu trúc cốt lõi giữa thị trường phái sinh Việt Nam (chỉ có futures) và các thị trường phát triển có cả options.
Short HĐTL chỉ số có lãi/lỗ TUYẾN TÍNH đối xứng: -1× biến động chỉ số, không có gamma/theta/vega — đuôi phải (chỉ số tăng mạnh) là thảm họa vì lỗ vô hạn. Mua quyền chọn bán (chỉ có ở thị trường có options) sẽ có đuôi trái lồi (lãi tăng tốc khi chỉ số sập) và đuôi phải bị chặn (lỗ tối đa = phí quyền chọn). Vì Việt Nam KHÔNG có options, nhà giao dịch không có lựa chọn 'rủi ro giới hạn' kiểu mua put — đây là lý do quản trị rủi ro bằng cắt lỗ và quy mô vị thế càng tối quan trọng khi Short HĐTL.
Bị hạn chế đáng kể tại Việt Nam. Giao dịch cặp cổ điển (Mua cổ phiếu A + Short cổ phiếu B) cần bán khống cổ phiếu riêng lẻ — điều cá nhân CHƯA làm được, và Việt Nam KHÔNG có phái sinh trên từng cổ phiếu. Bạn chỉ có thể Short ở cấp CHỈ SỐ qua HĐTL VN30. Một dạng 'cặp' khả thi: nắm giữ danh mục cổ phiếu chọn lọc kỳ vọng vượt trội + Short HĐTL VN30 để trung hòa rủi ro thị trường chung (beta hedge), đặt cược vào hiệu suất tương đối của danh mục so với chỉ số.
Thị trường phái sinh do UBCKNN (SSC) giám sát, Sở GDCK Hà Nội (HNX) vận hành giao dịch, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) thực hiện bù trừ/ký quỹ. Các điểm cốt lõi: (1) ký quỹ ban đầu tối thiểu theo VSDC ~17%, CTCK thường cộng thêm đệm; (2) giới hạn vị thế theo quy định; (3) đánh giá lãi/lỗ và gọi ký quỹ hằng ngày; (4) thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên giá trị giao dịch tính theo công thức quy định, thu mỗi lần mở VÀ đóng (Thông tư 111/2013/TT-BTC; Công văn 11133/BTC-CST), lỗ không được khấu trừ; (5) nhà đầu tư cá nhân cần tài khoản giao dịch phái sinh riêng và đáp ứng điều kiện của CTCK. Khác với cổ phiếu, HĐTL chỉ số thanh toán bằng tiền mặt nên không phát sinh nghĩa vụ giao nhận cổ phiếu vật chất.
Full guided lessons, quizzes, and a complete strategy library for the Vietnam market. One-time purchase. No subscription, ever.
Get Vietnam access →